Hồi đó, nếu như bạn hỏi tôi rằng tôi có phải người trì hoã hay không thì dĩ nhiên là tôi có. Học sinh trung học thường được bảo về “chậm mà chắc” trong những dự án dài hạn và tôi tự hào là người chậm tốt hơn bất kì ai mình biết.

Tôi không bao giờ trễ deadline, nhưng tôi chỉ làm việc vào đêm trước khi dealine tới. Tôi từng là người trì hoãn.

Ngoại trừ tôi không phải. Trung học thì đầy mấy vụ deadline với dự án ngắn hạn, và dù dự án dài hạn với mấy cái deadline phụ đều dí theo bạn.

Có mấy lúc như ngồi trên đống lửa, nhưng hầu như lúc nào tôi cũng xong mọi thứ vô phút chót vì tôi biết tôi ắt hẳn vẫn làm tốt theo kiểu đó – vậy thì sao không chớ.

Luôn có một Con khỉ thỏa mãn thoáng qua tồn tại trong đầu tôi, nhưng nó lại quá dễ thương.

Khi mà deadline sát đít rồi, thì Quái vật hoang mang không ngủ được nữa, và con khỉ biết điều này bởi vì nó có thời gian rỗi mỗi ngày, và không phải người chịu trách nhiệm chính.

Não tôi khi ở trung học
Não tôi khi ở trung học
Nếu tôi làm xong bài tập, tôi có thể thưởng thức TV
Nếu tôi làm xong bài tập, tôi có thể thưởng thức TV
Tôi có thể làm linh tinh chừng vài giờ
Tôi có thể làm linh tinh chừng vài giờ
Vài giờ sau đó
Vài giờ sau đó
Quái vật hoang mang thức giấc
Quái vật hoang mang thức giấc
Đủ rồi khỉ, giờ phải làm việc
Đủ rồi khỉ, giờ phải làm việc

Một ngày, khi tốt nghiệp trung học, và tôi thấy cuộc đời mình trở nên bình thường như bất kỳ ai. Đại học không như Trung học. Học phần lớn hơn, với nhiều thời gian giữa các dealine, và bởi vì bạn không còn là một thằng nhóc nữa, lớp học cũng không đối xử với bạn như xưa nữa – không ai hối bạn làm gì cả.

Vì là trường công, hầu hết các lớp của tôi chỉ bao gồm vài tài liệu, thi giữa kỳ và bài kiểm tra cuối khóa trong vòng 4 tháng, nghĩa là có nhiều thời gian hơn, lại không có deadline gì ghê gớm.

Không có deadline thúc đẩy mình, Quái vật hoang mang bắt đầu rơi vào chế độ ngủ đông. Người ra quyết định lý trí, không bao giờ nhận ra mình phụ thuộc vào Quái vật hoang mang ra sao, bắt đầu gặp khó khi tiến hành kế hoạch của mình.

Cách duy nhất để học tốt là
Cách duy nhất để học tốt là
Cách duy nhất để...
Cách duy nhất để…

Quái vật hoang mang càng ngủ sâu, thì sự tự tin của Con khỉ lại càng mạnh mẽ. Người quyết định lý trí, thành viên duy nhất trong bộ não có thể thấy thế giới rõ ràng, cảm thấy băn khoản, anh ta biết rằng nhiệm vụ ở đại học lớn hơn so với ở trung học, và nhịp độ đó không gì khác hơn chỉ để cười khẩy, ngoài việc là thứ quan trọng cần làm. Anh ta phải tăng tốc khi deadline cận kề, nhưng điều đó cũng không giải quyết được vấn đề.

Tôi muốn đi xem phim nhưng giờ phải làm việc
Tôi muốn đi xem phim nhưng giờ phải làm việc
Chỉ còn 2 ngày nữa là xong
Chỉ còn 2 ngày nữa là xong
Hai tiếng sau đó...
Hai tiếng sau đó…

Anh ta rơi vào tuyệt vọng và chỉ khi mọi thứ đạt tới tình trạng khẩn nhất thì có sự thay đổi.

Cái này phải xong trong 5 giờ nữa
Cái này phải xong trong 5 giờ nữa
Quái vật hoang mang
Quái vật hoang mang
Ahhhhhhhhhhh
Ahhhhhhhhhhh
Con khỉ sợ quá chạy luôn rồi
Con khỉ sợ quá chạy luôn rồi

Một quyết định dường như rõ ràng ra sao với RDM không quan trọng, điều rõ ràng là anh ta không thể kiểm soát được Con khỉ mà không có sự trợ giúp của Quái vật hoang mang.

Chờ đã vẫn còn phần mở rộng
Chờ đã vẫn còn phần mở rộng
Vẫn còn phần mở rộng
Vẫn còn phần mở rộng
Hở?
Hở?
Tôi vẫn còn dư thời gian
Tôi vẫn còn dư thời gian
Giờ chơi tới rồi
Giờ chơi tới rồi

Mặc dù đại học đường là trải nghiệm không mấy vui với RDM, nó lại là sự trỗi dậy của Con khỉ, thứ luôn khám phá nhiều hoạt động trong nỗ lực tìm kiếm chính mình. Với cây đàn Yamaha kế bên bàn học, Con khỉ trở nên ngày càng mê mẩn việc chơi piano. Đó gần như là những lúc RDM khó dứt ra nhất để quay lại với công việc, là lúc mà con khỉ cảm thấy hứng phấn nhất, đeo tai nghe và dành hàng giờ chơi piano.

Đại học xong, giáo dục chính quy cũng xong, tôi tiến vào thế giới với 1000 tham vọng và ngàn thứ để làm. Cốt để thế giới biết “bố mày là ai”. Tôi có mọi thứ có thể tưởng tượng được trừ kiến thức, kỹ năng và tinh thần làm việc.

RDM đã nghĩ nhiều về điều này, anh ta hiểu Con khỉ đã dành cả quãng thời gian đại học để cho anh ta biết điều quan trọng – tôi muốn trở thành nhạc sĩ. Đó rõ ràng là điều tôi quan tâm nhất và cuối cùng, nó trở thành thứ tôi làm mỗi ngày. Không phải chiến đấu với Con khỉ nữa – nó làm chính xác cái nó muốn. Tôi đã hiểu được ý nghĩa cuộc đời, và tôi chuyển nhà tới LA để viết kịch bản phim điện ảnh.

Để trả hóa đơn hàng tháng, tôi bắt đầu dạy học cho mấy em thiếu nhi, một công việc phụ thêm vì nó không khiến tôi phân tân khỏi việc trở thành John Williams kế tiếp. Một set up tuyệt vời, tôi rất phấn khích về âm nhạc, và mọi thứ bắt đầu chuyển động – khi điều kỳ quặc nhất xảy ra. Chính là khi tôi khá chắc là đã tìm được chính mình, Con khỉ lại bắt đầu hành trình tìm kiếm tâm hồn. Khi RDM và tôi ngồi xuống cây đàn để viết gì đó – hoạt động chính xác mà Con khỉ hồi đại học ám ảnh nhất – thì nó lại bắt đầu giận dỗi và từ chối tham gia với chúng tôi. RDM bắt đầu thấy vô dụng, cùng 1 cách mà anh ta đã bị hồi đại học.

Cùng lúc đó, con khỉ tìm thấy niềm vui mới – nó trở nên lưu luyến với công việc phụ của tôi. Việc dạy học tiến triển tốt, người giới thiệu ngày càng tăng và trong khi RDM nhấn mạnh rằng chúng tôi đang làm việc với quá nhiều sinh viên, con khỉ sẽ chấp nhận mọi công việc mới như cách nó xảy đến. Sớm thôi, con khỉ bắt đầu nghĩ lớn hơn, và không là gì cả như hầu hết chúng ta, nó bắt đầu thuê bạn tôi dạy cho tôi. RDM thức dậy, háo hức đào sâu vào việc sáng tác, nhưng cả ngày sẽ kết thúc bằng việc gọi điện thoại và chôn trong các bảng biểu. Con khỉ bắt đầu vào việc của mình.

Não tôi và tôi kết thúc trong vùng đất không-ai-cả chẳng mấy vui vẻ. Con khỉ từ chối để chúng tôi chìm đắm vào sự nghiệp âm nhạc, và RDM từ chối đảm nhận sự nghiệp kinh doanh mới của con khỉ. Tôi đang làm nhiều thứ và không dồn hết sức mình cho bất kỳ cái nào trong chúng.

Làm nhiều thứ và không dồn hết sức mình
Làm nhiều thứ và không dồn hết sức mình

Không lâu sau thì bạn thân của tôi Andrew di chuyển tới L.A không giống như tôi. Anh ấy coi kinh doanh như cuộc sống và hơi thở, không có hứng thú nào trong việc theo đuổi nghệ thuật, và chúng tôi chưa từng gặp lại từ khi lên năm, con khỉ của anh ấy giờ bị thuần hóa, làm những gì anh ấy bảo. Sau khi anh ấy tới, chúng tôi bắt đầu nói về việc hợp tác kinh doanh. RDM của tôi từ chối giải trí để làm ăn nghiêm túc cho tới lúc đó, nhưng tiềm năng của việc bắt đầu công ty với Andrew và thực sự bỏ công vào đó thực sự cuốn hút và con khỉ rõ điều đó, vậy nên điều này có thể là thứ tôi đáng ra phải làm từ lâu. Tôi quyết định dấn chân và xây lại những gì tôi đã bắt đầu, chúng tôi bắt đầu một công ty hướng dẫn cùng nhau.

RDM vẫn còn vật lộn với quyết định tạm ngưng khía cạnh âm nhạc, nhưng công ty tăng trưởng nhanh, được làm ăn với Andrew đúng là thời gian tốt – như chơi một game chiến lược phức tạp với bạn của mình – và RDM cuối cùng bắt đầu thấy ổn về việc trở nên đam mê với việc kinh doanh.

Cái là dấu hiệu của con khỉ để trở thành một blogger tham vọng.

Con khỉ trở thành 1 blogger tham vọng
Con khỉ trở thành 1 blogger tham vọng

Tôi đã viết blog được 1 vài năm cho tới giờ, nhưng việc kinh doanh ngon quá là những gì con khỉ cần để đá bay sở thích viết lách của nó, và qua một vài năm sau đó, tôi viết hàng trăm bài blog trong những giờ nghỉ ngơi. Tôi đắm chìm vào công việc mỗi ngày và tôi bị cuốn hút mỗi khi tôi ở đó, nhưng thay vì làm những gì mà chủ doanh nghiệp được cho là làm bên cạnh công việc, giữ cho bánh xe liên tục lăn, nghĩ ra chiến lược, và cho phép tiềm thức tạo ra một ý tưởng thường xuyên và liên tục, tôi lại nghĩ về việc bài blog tiếp theo là gì.

Năm 2013, khi Andrew và tôi quyết định làm điều mới mẻ, chúng tôi nhìn vào con khỉ của tôi, thấy cách nó luôn hấp thụ với blog của mình và nghĩ rằng có thể đây là thứ tôi đáng ra phải làm xuyên suốt – nên chúng tôi khởi động Wait But Why. Andrew sẽ tiếp tục phát triển công ty trong khi tôi sẽ tự mình làm dự án mới này, cho con khỉ chính xác cái nó muốn.

___________

Cái là sự trì hoãn kinh điển ở đại học đã thay đổi sáng một hình thái lạ lùng của sự điên rồ khi tôi tiến vào thế giới thực. Ở cấp độ ngày qua ngày, vi mô, luôn có một yếu tố của cái “RDM cố làm gì đó, con khỉ làm nó khó hơn”, nhưng ở mức độ rộng, vĩ mô hơn, nó luôn như thể tôi đang đuổi theo con khỉ. Sau khi nó đánh bại tôi ở Đại học, tôi tự hỏi liệu việc chiến đấu lại nó ngay từ đầu có phải là sai lầm của mình. Nó được sinh ra từ đâu đó bên trong, phần xương sống của tôi, nên việc chú ý vào thiên hướng của nó và sử dụng chúng như sự hướng dẫn của tôi không phải hợp lý quá sao?

Nên đó là những gì tôi từng thử làm, khi nó liên tục bị cuốn hút vào thứ gì đó, tôi lập tức nghe theo chỉ dẫn và xây dựng cuộc sống của mình quanh thứ đó. Nhưng vấn đề là, nó gần giống như là ảo ảnh, mỗi khi tối tới nơi nó từng tới, thì nó không còn ở đó nữa. Nó ở chỗ khác. Điều này thật khó hiểu, không phải nó luôn ở đó vì nó muốn ở đó hay sao, hay nó chỉ ở đó vì đó là nơi RDM không ở? Nó có thực sự có đam mê không, hay chỉ là con quỷ ngự trị trong tôi với nhiệm vụ không cho tôi lại gì với tài năng và năng lượng của mình?

Đừng bỏ lỡ:  Cách đánh bại sự trì hoãn (P.2)

Năm ngoái, tôi nhìn qua một đồ thi nhỏ mà tôi nghĩ đang nắm giữ chìa khóa với những câu hỏi này. Nó gọi là Eisenhower Matrix:

Ma trận Eisenhower
Ma trận Eisenhower

Eisenhower Matrix

The Eisenhower Matrix đặt bất cứ thứ gì bạn có thể dành thời gian vào làm theo 2 trục: một từ những công việc khẩn cấp nhất tới ít khẩn cấp nhất, còn lại từ công việc quan trọng tới không quan trọng – và sử dụng những trục này, chia thế giới thành 4 phần.

Ma trận này được phổ biến trong cuốn sách của Stephen Covey “7 Thói quen của người hiệu quả” và được đặt theo tên của tổng thống Dwight Eisenhower. Eisenhower nổi tiếng với tính hiệu suất khủng khiếp, cái mà ông ấy cho rằng nhờ thái đó “việc đầu tiên làm đầu tiên” về cách dành thời gian. Với ông, “những thứ đầu tiên” luôn là những cái quan trọng nhất. Ông ấy tin rằng bạn nên dành phần lớn thời gian cuộc đợi mình cho phần tư số 1, 2 và ông ấy hoàn thành nó với một từ D đơn giản cho mỗi phần tư:

Hành động trong Ma trận Eisenhower
Hành động trong Ma trận Eisenhower

Và cái đó tuyệt vời với Dwight fucking Eisenhower. Nhưng bạn có biết cái mà Dwight rõ ràng không có trong đầu mình không? Đó là con khỉ. Nếu ông ta có nó, ông ta sẽ biết là ma trận trì hoãn sẽ thành như vầy:

Ma trận của người trì hoãn
Ma trận của người trì hoãn

Nếu bạn muốn bất kỳ thông tin nào trong phần tư số 4 – đường đi, chỗ ăn… – thì hãy hỏi người trì hoãn. Họ sống ở đó. Với người không trì hoãn, Q4 là nơi tuyệt vời để dành thời gian. Sau một ngày hiệu quả làm việc ở các task quan trọng, thật là tuyệt khi trở lại Q4 – và dưới những hoàn cảnh đó, có một cái tên cho Q4: Vùng đất hành phúc. Nhưng người trì hoãn không có xu hướng tụ tập ở Q4 sau một ngày hiệu quả làm việc ở cấp độ cao – họ thường ở xa đó, ngược với ý chí của mình, vì con khỉ kéo họ tới đó, trong khi RDM đang lạy lục kêu họ rời đi. Và họ có một cái tên khác cho Q4: Sân chơi tăm tối.

Cũng vậy đối với Q1, Q3 – phần tư khẩn cấp – hầu hết người trì hoãn sẽ kết thúc ở đó từ lần này tới lần khác, thường mồ hôi nhễ nhại, với Quái vật hoang mang ngồi kế bên khuôn mặt đang la làng. Q1 và Q3 không cho người trì hoãn bước ra khỏi đó.

Và rồi có Q2. Với người trì hoãn, Q2 là vùng đất lạ lẫm, ngoại bang nằm ở xa, rất xa. Anh ta biết đó là một nơi quan trọng, và anh ta nhiều lần cố đi tới đó, nhưng có một vấn đề lớn, con khỉ bị nó đuổi đi, và Quái vật hoang mang thì không được bận tâm lắm. Và đó là combo chết chóc đánh bại người trì hoãn mọi lúc.

Lý do điều này là thảm họa chính là con đường đi tới ước mơ của người trì hoãn – con người mở rộng chân trời, khám phá tiềm năng thực sự của mình và đạt được công việc mà anh ta thực sự tự hào – chạy trực tiếp qua Q2. Q1 và Q3 có thể là nơi người ta tồn tại, nhưng Q2 mới là nơi người ta nảy mầm, lớn lên và nở hoa.

Nhưng nếu bạn là một người trì hoãn, bạn may mắn lắm. Bạn có một con át chủ bài – ai đó dũng cảm và không sợ, với năng lượng dồi dào và tài năng, và ai đó có thể đánh bại con khỉ như đạp lên một con kiến: Future You.

Future You là đồng minh quan trọng nhất của người trì hoãn – người luôn ở đó và trông chừng bạn, bất kể thế nào. Tôi biết tất cả những điều này. Future Tim là 1 gã tuyệt vời.

Khi đồng hồ bật báo thức, tôi không muốn dậy, tôi nhấn nút nhắc lại, việc này lại cản trở việc ra khỏi giường của Future Tim. Danh sách việc cần làm của tôi có 2 phần – một cái ngắn, dễ, và 1 cái dài, đủ các thức mà tôi không tưởng tượng được, vì chúng cực kì nhây nhớt. Future Tim luôn xử lý cái số 1, không lời phàn nàn. Future Tim cũng không có vấn đề gì thậm chí với các bổn phận xã hội. Tôi gần đây được mời tham gia buổi phản hồi khoảng 3 tiếng viết về 1 ai đó mà tôi không biết nhiều – Tôi dĩ nhiên chẳng có dự định làm điều đó, nhưng tôi sẽ cảm thấy tội lỗi nếu từ chối, vậy nên tôi giải thích là mình khá bận bịu, nhưng sẽ đỡ hơn nếu tham gia vào lần tới, thời điểm mà việc này là vấn đề của Future Tim, không phải của tôi.

Future Tim cũng có nguyên tắc và sự cân bằng với phong cách sống của anh ấy mà tôi chỉ có thể mơ tới mà thôi. Tôi không phải người hay tập luyện nhiều nhưng Future Tim thuộc về phòng gym và làm mọi thứ cho cả 2 chúng tôi, và tôi thích cách Future Tim nấu các bữa awncos lợi cho sự khoer, vì cá nhân tôi không có thời gian. Future Tim là kiểu người mà chúng ta muốn trở thành – tôi đề nghị bạn nên tự mình tìm hiểu anh ấy, điều mà bạn có thể làm bằng cách mua sách của ảnh, bởi vì ảnh là một tác giả mắn đẻ.

Nhưng vai trò quan trọng nhất của Future Tim trong cuộc đời tôi mang chúng tôi trở lại với Ma trận Eisenhower. Trong tiếng gọi của định mênh, Future Tim dành phần lớn thười gian của mình vào một nơi mà tôi có thể chưa bao giờ đi tới: Q2 tất cả đều quan trọng. Future Tim là người canh giữ của Q2, và khi tôi đưa ra danh sách các việc quan trọng cần làm và lưu ý rằng hầu hết trong đó đều nằm ở Q2, tôi không phải thất vọng vì tôi biết Future Tim kiểm soát được chúng. Điều này tốt, cân nhắc một tình huống tồi tệ và Tim Quá Khứ, vô dụng, thường bỏ tôi lại.

Tim quá khứ vô dụng
Tim quá khứ vô dụng

Nhưng với mọi đức hạnh của Future Tim, anh ta mắc 1 sai lầm khủng khiếp hủy hoại mọi thứ: anh ta không tồn tại.

Hóa ra Future You không khác gì ảo ảnh giống như việc con khỉ đam mê một sở thích vậy. Tôi trông đợi sự tồn tại trong đợi thực của Future Tim cho những kế hoạch quan trọng nhất của mình, nhưng mỗi khi tôi tới nơi mà tôi nghĩ sẽ tìm được Future Tim, thì anh chẳng biết tìm anh ta ở đâu – chỉ có 1 người ở đó chính là Tim Hiện Tại ngu si. Đó là thứ khó hiểu với Future You, bất cứ khi nào tìm tới anh ta, anh ta không còn là Future You nữa, anh ta là Present You, và Present You không thể làm tất cả những việc bạn giao cho Future You vì những việc đó chỉ có thể được làm bởi ai đó mà không có con khỉ. Bạn giao chúng cho Future you trước bởi vì anh ta không có con khỉ – đó là trọng điểm. Vậy nên bạn làm những gì bạn luôn làm – bạn giao lại chúng cho Future You, hy vọng rằng lần tới sẽ bắt kịp Future You, anh ta thực sự tồn tại.

Đó là những gì làm tôi không thể, qua nhiều năm liền, bỏ hết sức cho cuộc đời mình. Công việc quan trọng cần làm thường nằm ở Q2, một nơi tôi có thời gian khó khăn để tới, vậy nên quăng năng lượng của mình cho một sở thích đam mê thay vào đó. Con khỉ sẽ rất thích thú những sở thích này, vì những sở thích, theo định nghĩa, trong Q4 – là nơi con khỉ rất thích ở.

Và đây là cái đã diễn ra khi tôi cho rằng đang theo đuổi sự nghiệp sáng tác:

Ma trận sáng tác
Ma trận sáng tác

Và khi tôi quyết đinh “đi theo sự dẫn dắt của con khỉ” và bắt tay vào kinh doanh , tôi bỏ sót một điểm quan trọng: “bắt tay vào” kinh doanh nghĩa là biến việc kinh doanh thành thứ tôi đáng ra phải làm, chuyển nó từ một công việc không quan trọng thành quan trọng – chuyển “business” từ Q4, nơi con khỉ yêu thích, sang Q2, nơi nó không thích tí nào.

Ma trận kinh doanh
Ma trận kinh doanh

Sự thật là tôi đã mong con khỉ vẫn ám ảnh với việc kinh doanh sau khi chuyển sang Q2 sẽ cho thấy việc tôi hiểu nó ra sao. Đam mê của nó không bao giờ là âm nhạc hay kinh doanh hay blog cả – cái nó đam mê luôn là Q4.

Và thứ mà nó thực sự thích ở Q4 không phải là thứ gì về Q4 – mà vì nó là Q4 chứ không phải Q1, Q2. Con khỉ, luôn định hướng làm bất kì điều gì dễ nhất, ghét những phần tư “quan trọng”, vì những phần tư quan trọng là nơi mà áp lực tồn tại – là nơi mà có thứ cần chứng minh, hành động phải có kết quả, sự tham gia phải cao, nơi mà bạn nhắm vào những gì sao, nghĩa là bạn có thể thật bại khi cố chạm tới chúng. Viết 300 bài blog trong khi tôi đáng ra phải mơ về những chiến lược kinh doanh xuất sắc không “dễ” theo cái nghĩa là tôi không phải làm việc chăm chỉ để viết chúng – nó dễ vì không phải tham gia gì cả. Tham gia là điều khó khăn với con người mà.

___________

Khi tôi bắt đầu viết các bài cho Wait But Why, tôi biết là tôi muốn viết về sự trì hoãn. Tôi cần thử nói ra được sự điên rồ diễn ra trong đầu mình. Sau khi giao sự mệnh cho Future Tim trong 1 khoảng thời gian ngắn, tôi cuối cùng cũng lên đạn và làm nó. I knew I wanted to write about procrastination. I needed to try to articulate the madness that went on in my head. After assigning that daunting mission to Future Tim for a while, I finally bit the bullet and did it.

Đừng bỏ lỡ:  Cách mời người nổi tiếng làm diễn giả hội nghị mà không phải trả đồng nào

Sự phản ứng thật dữ dôi. Ngoài 1300 comment trong 2 bài viết, đây là một số email tôi nhận được từ bạn đọc:

Email từ bạn đọc Wait but why
Email từ bạn đọc Wait but why

Có ngàn hàng email. Rõ ràng là chuyện này không chỉ có mỗi tôi.

Và email không viết vội kiểu “Ê, tôi thích bài viết này của anh”, mà chúng rất kỹ. Và chia buồn. Nhiều người trong đó nói rằng bài viết làm họ khóc. Và họ không khóc vì chúng được tài vẽ của tôi – họ khóc vì đang đọc về một trong những vấn đề lớn nhất trong cuộc sống của mình.

Hồ sơ những người đã email cho tôi rất đa dạng, nhiều độ tuổi, nhiều ngành nghề, từ hầu như mọi nơi trên theees giới. Tôi đã nghe từ 1 em 13 tuổi ở Pakistan, một giáo sư trung niên ở Argentina, một y tá 80 đã về hưu ở Mississippi, một thiết kế viên người Đức, tác giả người Úc, nhà làm phim người Ghana, doanh nhân người Hàn. Và các sinh viên thạc sĩ làm nhiệm vụ Q2.

Những người này có chính xác cùng vấn đề và cùng vấn đề mà tôi có – Con khỉ thỏa mãn thoáng qua mà họ không thể kiểm soát được. Nhưng tôi đã chú ý, sau khi đọc câu chuyện của từng người, rằng mức độ đối với vấn đề hủy hoại cuộc sống của từng người khác nhau đáng kể, tùy vào một vài yếu tố chính thuộc về hoàn cảnh cụ thể. Sự khác biệt này chia bạn đọc những người đã email tôi thành 3 loại:

1) Người trì hoãn ngồi 1 chỗ (Disastinators)

Ma trận của Disastinators
Ma trận của Disastinators

Trong tất cả những người trì hoãn ngoài kia, Disastinators là những người ở trong hình dạng tệ hại nhất. Disastinator ở luôn trong Q4, và sự trì hoãn hoàn toàn hủy hoại cuộc sống của họ. Một người trì hoãn thường trở thành Disastinator vì 2 lý do:

A) Con khỉ không hề sợ Quái vật hoang mang và nó trở nên quá mạnh

B) Họ là những người trì hoãn bình thường nhưng ở trong những tình huống sống không có deadline hay áp lực

Tình huống A thì tối quá rồi, và như tôi được biết từ email bạn đọc, nó không thường xuyên lắm. Những người này mất khả năng làm những việc quan trọng với mình, và thường hoặc bị trầm cảm hoặc hoàn toàn bỏ cuộc.

Ở tình huống B, Disastinator không phải là người trì hoãn tệ quá tệ, chỉ là hoàn cảnh của họ phù hợp khủng khiếp với tính cách của họ. Bản chất cuộc đời và công việc của họ không làm cho Quái vật hoang mang thức giấc, và không may là, con khỉ không có sợ một con Quái vật tự ghét bản thân.

Quái vật tư ghét bản thân
Quái vật tư ghét bản thân

Kết quả là Disastinator không làm thứ gì cho xong cả. Nhiều ứng viên thạc sĩ email tôi thuộc vào loại này.

2) Người trì hoãn mang mặt nạ (The Impostinators)

Chúng ta đã nói nhiều về Q3, nhưng nó có thể là phần tư nguy hiểm nhất trong tất cả, và nó là nơi mà Impostinator ngự trị. Cuộc sống của Impostinator trông thế này:

Ma trận của Impostinators
Ma trận của Impostinators

Impostinator trong thì có vẻ hiệu suất, nhưng cô ấy thực sự là một kẻ mạo danh – một người trì hoãn mang mặt nạ. Bằng cách tiêu thời gian ở Q3, nhìn cô ta thực sự bận rộn – nhưng cô ta thực sự không có tiến triển gì so với mục tiêu thực sự.

Impostinator có những con khỉ thông minh và Q3 là chiêu trò thông minh nhất của con khỉ. Con khỉ biết rắng RDM, người có thể cả tin, có thể nhân nhượng nếu anh ta dành thơi gian dư dả bên ngoài Vùng đất tăm tối Q4. Vậy nên con khỉ của Impostinator tạo ra một trận chiến qua lại giữa Q4 và Q3, và nó hiệu quả vì Q3 có vẻ hiệu suất đối với Impostinator. Nó dựa trên ảo giác của Impostinator là bận rộn = hiệu suất.

Vậy nên 1 Impostinator sẽ dành nguyên ngày trả lời email, làm linh tinh, gọi điện, tổ chức danh sách và lịch trình, tham gia họp… và nếu cô ta tự đánh giá mình theo thời gian ở ngoài Vùng đất tăm tối, thì cô ta là một sự thành công vang dội. Nhưng vào cuối ngày, sự thỏa mãn cô ta thấy chưa trong nó sự trống rỗng và Vùng đất hạnh phúc chẳng bao giờ hạnh phúc trọn vẹn. Cô ta có thể tự dối mình bằng việc nghĩ mình đáng sống một đời sống hiệu quả, nhưng trong thâm tâm mình, cô ta biết cô đã không làm những gì mình đáng ra phải làm. Cảm giác thành tựu của cô đi cùng với cảm giác thất vọng đang âm ỉ.

Trên thực tế, cô ấy đang sống trong cung điện tráng lệ của sự trì hoãn mà con khỉ tạo ra. Thay vì cố chiến thắng khi chơi kéo co giữa những cái quan trọng ở Q2 và Vùng đất tăm tối, con khỉ của Impostinator lừa RDM đi chiến đấu ở sai mặt trận, và nó cho RDM đánh bại mình ở chiến trường này, điều này đưa tới niềm tin là cô ta đang làm tốt công việc.

Một khó khăn khác mà Impostinator đối mặt là đôi khi Q3 nhìn cứ như Q1. Một Impostinator bận rộn thường tin là những việc khẩn cấp mà cô ta làm là quan trọng nhưng vấn đề với điều đó là những gì Eisenhower từng nói:

Cái gì quan trọng thì ít khi khẩn khấp, cái gì khẩn cấp thì ít khi quan trọng.

Nói cách khác, Q1 thường không tồn tại. Điều này không phải lúc nào cũng đúng, nhưng nó đặc biệt đúng với những người chưa có sự tiến triển trong sự nghiệp, bởi thường khi công việc thực sự quan trọng mà còn khẩn cấp, thì nghĩa là bạn có cái gì đó tốt rồi. Việc này tạo ra catch-22, nơi những người cần sự khẩn cấp để làm các thứ – những người trì hoãn trong sự nghiệp của mình – thường là những người với Q1 hoàn toàn trống rỗng.

Thời gian càng trôi qua, tôi càng nghĩ trở nên cực kỳ bận rộng thường có nghĩa là có một Q3 được đóng gói (thường trộn với thời gian nhiều hơn ở Q4). Tôi biết rằng khi mình ở một trong những vùng này nơi tôi cho mọi người biết là mình bận làm sao và tôi có ít thời gian cho họ thế nào, tôi thường hay vậy vì tôi bị quá tải với nhiều thứ nhảm cứt ở Q3 mà. Những người thực sự kiểm soát được cuộc đời họ – thực sự kiểm soát á – thường có nhiều khoảng trống trong lịch trình của mình. Nhưng xã hội mỉm cười với những người bận rộn, câu “Tôi nghĩ bạn có nhiều thời gian trong tay” là một câu cà khia, và thường làm cho Impostinators trông như và thường cảm thấy như họ đang làm điều gì đúng đắn. Và dù Impostinator sẽ luôn thấy vượt trội hơn so với Disastinator, sự thật là về mặt hiệu quả thực sự đối với những thứ quan trọng, họ như nhau cả.

Bài học lớn ở đây là cẩn thận với Q3. Q3 nắm cổ áo và đẩy bạn vào guồng máy phản ứng với các thứ. Nó không phải là nơi của sự tự kiểm soát. Và nếu bạn không cẩn thận, Q3 sẽ đạp cuộc đợi bạn xuống cống. Tôi biết, vì tôi dành nhiều thời gian cuộc đời mình như một Impostinator đó.

Trong số nhiều Impostinators email cho tôi, nghề nghiệp phổ biến nhất là nghệ sĩ hoặc doanh nhân. Trong cả 2 trường hợp, bạn là ông chủ cuộc đời mình và công việc quan trọng cần làm là cải thiện kỹ năng, phát triển mạng lưới quan hệ và thực hiện một tầm nhìn sáng tạo – nhưng hiếm khi cấp bách.

3) Người trì hoãn nhưng có thành công (Successtinators)

Sau khi dành phần lớn đời mình cảm thấy không thể đối đa hóa bản thân, khi bắt đầu Wait But Why cách đây 1 năm rưỡi, tôi đã viết hơn 250 nghin từ – bằng với 1000 trang sách – và những gì tôi đang làm quan trọng với bản thân tôi. Lần đầu tiên, sự hài lòng về thành tựu không đi cùng với nỗi đau của sự tội lỗi, trống rỗng hay thất vọng. Tôi đã làm được. Tôi là người hành động.

Không hẳn vậy.

Thực sư là, tôi đã không vượt qua những vấn đề con khỉ của mình khá hơn bao nhiêu so với Impostinators và Disastinaters cả, khác biệt lớn là tôi nhận ra chính mình trong một tình huống nơi tôi có một Q1 to, mập trong đời mình. Không phải Q1 dỏm mà Q3 cải trang ra, mà là Q1 thực sự, và nó được đóng gói. Mối quan hệ mật thiết một trang blog có với những con người thật, sống động và áp lực tạo ra, biến một công việc quan trọng của blogger thành công việc khẩn cấp, ngay khi có đủ bạn đọc mà Quái vật hoang mang thấy quan tâm.

Với một người trì hoãn, đây là đối nghịch của tình huống Thạc sĩ, cái mà tôi mô tả như một sự phù hợp khủng khiếp đối với một người trì hoãn. Viết thường xuyên với một khán giản tức thời là một sự ăn khớp khủng khiếp đối với tính cách của người trì hoãn, vì nó đặt Quái vật hoang mang ngay tại vị trí tối ưu luôn – nó liên kết Quái vật hoan mang với nỗ lực quan trọng nhất của nó.

Dĩ nhiên, con khỉ của tôi vẫn còn phá phách cuộc đời mình theo cách mà nó có thể – tôi đã thức cả đêm để hoàn thành bài này. Nhưng có một sự khác biệt quan trọng giữa những gì nó đang làm bây giờ và những gì nó làm trong những dự án trước đó của tôi. Với những dự án khac,s nó dành thời gian của Q4 theo đuổi những dự án thực tế, tham vọng và nó được cho phép làm điều đó bởi vì RDM không hoàn toàn chắc chắn điều anh ta muốn, và anh ta sẽ thắc mắc liệu con khỉ có đang làm mình xao nhãng. Nhưng ít ra, làm Wait But Why là đúng với mong đợi của RDM bởi anh ta thực sự dành nhiều thời gian cho những việc quan trọng, vậy nên anh ta có một sự ăn năn với những gì mình không làm trước đây. Bởi vì điều này, anh ta để cho con khỉ nhảy múa ở Q4 và Q3, chủ yếu vì anh ta không có sức mạnh để không, nhưng anh sẽ không cho con khỉ lấy đi bất kỳ điều quan trọng với thời gian của mình.

Đừng bỏ lỡ:  Tại sao Người trì hoãn lại trì hoãn? (P.1)

Tôi đã không chinh phục được sự trì hoãn, nhưng ít ra, tôi là loại người trì hoãn ít tồi tệ nhất – tôi là một Successtinator.

Ma trận của Successtinators
Ma trận của Successtinators

Một Successtinator tìm ra giải pháp cho vấn đề của mình, nhưng thường không đẹp, không lành mạnh và không ổn định. Nó là miếng băng keo thông minh cho một cỗ máy có vấn đề nhằm giữ cho nó hoạt động tạm thời.

Tôi nhận được nhiều email từ Successtinators, và cơ bản đều ổn định và giống với tình huống hiện tại của mình. Successtinator có thể hài lòng với cuộc đời mình, nhưng nó thường không hạnh phúc trong cuộc đời anh ta. Và đó là vì Successtinator không khiến bạn thành công. Ai đó làm gì đó tốt đổi lại với sự cân bằng, mối quan hệ và sức khỏe thì không gọi là thành công được. Thành công thực sự là có đời sống chuyên nghiệp và phong cách sống hòa huyện với nhau – và Successtinators thì quá căng thẳng, không sẵn có, và thường đến từ thời gian ở Vùng đất hạnh phúc. Một Successtinator thường bị giới hạn trong những khả năng chuyên môn của mình – công việc tuyệt vời có thể được hoàn thành ở Q1, nhưng thường nhiều hơn ở phần còn lại của các thứ. Q2 là nơi hầu hết sự phát triển chuyên môn và tư duy ngoài chiếc họp diễn ra, và như mọi người trì hoãn, Successtinators hiếm khi chôn chân ở Q2.

___________

Có những vấn đề lớn hơn trong thế giới hơn là sự trì hoãn. Những thứ như đối nghèo, bệnh tật, vấn đề tinh thần và nghiện ngập khiến cho việc trì hoãn dường như hơi quá giống như một vấn đề đáng được nói tới, thứ gì đó tạo gánh nặng lên những người sống cuộc đời không có gánh nặng thực sự nào.

Nhưng nếu một người hoài nghi dành vài giờ đọc qua những email liên quan tới sự trì hoãn mà tôi nhận được, tôi nghĩ họ sẽ đồng ý rằng có một vấn đề nhức nhốt trong cuộc đời của nhiều người. Và nó không chỉ làm hại người trì hoãn – nó làm hại những người ở gần người trì hoãn, lan rộng tác động.

Đó còn là sự mất mát của thế giới. Với mỗi Steve Jobs hay John Lennon hay J.K. Rowling hay ai đó có tài năng từng nâng tầm cuộc đời chúng ta, có hàng nghìn người với tiềm năng như vậy lại không bao giờ đạt được gì cả vì họ lãng phí nhiều thời gian của mình ở phần tư sai lầm.

Một cách để nhìn vào điều này là mỗi cuộc đời con người ddieeefy có số điểm thời gian nhất định, và nó tùy vào cách bạn tiêu xài chúng ra sao. Hãy coi kỹ sự khác nhau giữa người dành 30 giờ một tuần ở Q2 và ai đó chỉ quản lý 2 giờ ở Q2 trong 1 tuần. Bởi Q2, với nhiều người, là nơi và sự tiến bộ thực sự diễn ra, qua thời gian cuộc đời, người 30 giờ sẽ đạt được gấp 15 lần so với người 2 giờ. Và trong thực tế, phép nhân dĩ nhiên lớn hơn 15, bởi vì sự tiến triển dựa trên tiến độ và tốc độ có thể đạt tới (chẳng hạn Stave Jobs sẽ không hoàn thành 1/15 những gì ông ta hoàn thành nếu ông ta đặt 1/15 số giờ năng suất của mình – ông ấy sẽ không hoàn thành được cái gì hết). Sự khác biệt giữa người bình thường và người xuất chúng có thể đến từ sự khác biệt trong cách họ phân phối các điểm thời gian của mình.

Dọn dẹp ảo giác

Nếu chúng ta muốn cải thiện việc tiêu xài điểm thời gian của mình, bước đầu tiên là học cách nhìn thế giới qua Ma trận Eisenhower Matrix— nghĩa là loại bỏ hết ảo giác. Chúng ta cần phát triển những định nghĩa quán triệt về khẩn cấp và quan trọng, điều mà sẽ khác nhau giữa người này với người khác và đỏi hỏi sự đào sâu vào câu hỏi mang tính cá nhân cao ” Điều gì quan trọng nhất với tôi?”

Brett McKay định nghĩa “công việc quan trọng” là những thứ đóng góp vào tầm nhìn, giá trị, và mục tiêu trong dài hạn. Nó rộng, trực diện và là một câu cốt lõi để quay lại đánh giá tầm quan trọng trong tương lai.

Quá trình suy nghĩ về điều gì khẩn cấp hoặc không nên xoay quanh việc tự thảo luận về điều gì quan trọng nhất. Lý tưởng thì, cấp bách không có nghĩa là “Thứ siết chặt cổ áo tôi”-, nó nên được định nghĩa bởi cái gì, trong những nhiệm vụ quan trọng trong danh sách của bạn, sẽ được lợi nhất nếu xảy ra sớm hơn thay vì muộn mằng. Sử dụng định nghĩa này, dành thời gian với con cái sẽ được coi là cấp bách, vì dưới định nghĩa về cấp bách liên quan tới deadline thông thường, nó sẽ bị coi là không cấp bách. Nói cách khác, trật tự các ưu tiên của bạn tốt hơn nên được sắp xếp bởi RDM thay vì Quái vật hoang mang. Sự sáng suốt nằm ở RDM, và khi Quái vật hoang mang phán cho cái nào cấp bách, cái nào không, bạn sẽ đem sự sáng suốt của RDM ra khỏi cuộc chơi.

Bạn cũng có thể muốn thu thập vài data về cách mình dành các điểm thời gian, bằng cách ghi lại những giờ của bạn trong tuần tới và coi bao nhiêu trong đó rơi vô 4 phần tư (bạn hẳn nhiên sẽ giật mình khi xem kết quả).

Trở thành ông chủ của bộ não

Khi bạn đã rõ về Ma trận Eisenhower Matrix và những đường biên khác nhau của nó nằm ở đâu, bạn sẽ cần làm phần khó và giành lại sự kiểm soát về cách bạn tiêu xài các điểm thời gian trong đó. Cái mà với người trì hoãn, là thách thức lớn nhất đời.

Phần thưởng của việc đạt được sự kiểm soát rất rõ ràng. Đó là sự tuyệt vời về những cái một người có thể làm được, trong khi vẫn duy trì sự cân bằng cuộc sống – nếu họ vẫn kiểm soát cách chi tiêu điểm thời gian. Và những ai không kiểm soát được sẽ mất hết điểm thời gian của mình vào Q3, Q4 và cảm thấy họ không có thời gian làm công việc hay cho cuộc sống của mình, trong khi lại đạt được rất ít. Sự phân bổ điểm thời gian là mọi thứ.

Một người trì hoãn trong tình trạng tuyệt vọng có thể thực hiện được nửa bước theo đúng hướng thông qua phương pháp tái sắp xếp lại cuộc đời theo cách biến mình thành một Successtinator. Đó là nơi tôi đang đứng bây giờ, và nó tốt hơn nhiều so với tôi trước đây.

Nhưng nó giống như đi thuê vệ sĩ thay vì học cách chiến đấu vậy. Mục tiêu thực sự của người trì hoãn phải là tìm cách trở thành ông chủ của tâm trí. Thực tế của một người trì hoãn nằm ở bên trong anh ta — RDM của anh ta— là tổ sư của cuộc đời anh ta về lý thuyết, nhưng trong thực tế, chỉ là một khán giả. RDM của người trì hoãn đi, trong bất lực, bất cứ đâu mà con sóng đưa anh ta tới, loạn cào cào từ hoạt động này tới hoạt động khác bởi sự thúc ép của con khỉ và Quái vật hoang mang. Cho tới khi RDM của người trì hoãn có thể tự mình bước đi, từ Q4, sang Q2, bất cứ khi nào anh ta muốn, thì anh hết thuốc chữa.

___________

Nếu bạn Google “cách thôi trì hoãn”, bạn sẽ thấy khoảng hơn 1000 bài, tất cả đều là lời khuyên khủng khiếp về cách giải quyết nó. Vấn đề là những bài này luôn được viết cho người khùng, và người trì hoãn không phải người khùng. Trở nên điên khùng, người trì hoãn luôn ở dưới ảo giác là họ bị khùng, nên họ đọc các bài tư vấn và nghĩ họ có thể áp dụng nó vào cuộc đời mình. Nhưng nó không hoạt động theo lối đó.

Trước khi người trì hoãn có thể làm theo lời khuyên tốt, anh ta cần có sự kiểm soát. Một tay lái xe đua có thể có sự huấn luyện trên khắp thế giới, nhưng nếu, khi vòng đua bắt đầu, ai đó đang kiểm soát bánh xe và bàn đạp, thì sự huấn luyện là vô nghĩa.

Đó là lý do con đường duy nhất để người trì hoãn có thể làm chủ vận mệnh trong tay là nếu lời tiên tri tự hoàn thành – dòng câu chuyện của anh ta – nói rằng anh ta có thể. Và dòng câu chuyện chỉ thay đổi với hành động trong thế giới thực. Giống như chuyện con gà và quả trí vậy.

Ở mức độ sâu sắc nhất, nó đụng tới trận chiến của sự tự tin. RDM và con khỉ đều có ý tưởng riêng của mình về cách chi tiêu các điểm thời gian, và ai trong số họ tự tin hơn – người có niềm tin mạnh hơn rằng họ là kẻ lãnh đạo trong mối quan hệ – sẽ thắng thế. Sự khác biệt giữa người trì hoãn và người không trì hoãn đơn giản là con khỉ và RDM của người trì hoãn đều tin rằng con khỉ là kẻ lãnh đạo và cả 2 của người không trì hoãn thì tin rằng RDM là ông chủ.

Như những cấp độ tự tin mà họ cảm thấy càng chắc chắn, con khỉ RDM chia sẻ một bể tự tin với tổng cố định – khi tự tin của kẻ này lên thì kẻ kia xuống, và sự cân bằng có thể bắt đầu được châm ngòi bởi những thay đổi nhỏ nhất, kéo theo câu chuyện của bạn cùng với nó.

Tìm được xuất phát điểm của nghịch lý con gà quả trứng là hành trình cá nhân của mỗi người trì hoãn. Nhưng một xuất phát điểm chung là cố gắng giữ cho tỉnh táo càng nhiều càng tốt. Hãy chú ý về những gì quan trong, những gì cấp bách và quan trọng nhận là chú ý tới conk hi. Con khỉ không phải bạn bè đâu, và nó chẳng bao giờ là bạn bè. Nhưng nó là một phần trong đầu bạn và không thể đá nó ra được, vậy nên phải làm quen với việc chú ý tới nó. KHi bạn ngồi xuống làm việc, nó ở đó luôn. Bất cứ khi nào bạn cân sự can đảm và kiên trì mà bạn xứng đáng, nó ở đó để lấy đi sự can đảm và kiên trì đó khỏi bạn.

Nhưng nó lớn lên từ vô thức. Đơn giản là chú ý tới nó và nói với bản thân “Phải, có con khỉ, ngay đây”, bạn có thể bắt đầu kích hoạt sự cân bằng từ trạng thái mặc định của nó. Rồi thì một ngày, bạn sẽ thấy bản thân một cách không chủ ý, đá con hỉ ra khỏi bánh xe với câu lệnh đơn giản nhất “Nô ku, giờ không phải lúc”. Và cuộc đời bạn sẽ thay đổi mãi mãi.

Nguồn: Waitbutwhy