Bài viết này được dịch từ seri bài rất nổi tiếng (cũng chả biết có nổi không, chỉ thấy like hơi nhiều) của Tim Urban trên Waitbutwhy, tác giả đã có “nhiều năm kinh nghiệm” làm Người trì hoãn (dân chuyên đợi nước tới chân mới nhảy).

Điều làm mình thấy thú vị là thay vì nói về tác hại của trì hoãn ra sao và làm thế nào để thôi trì hoãn, Tim lại mọi người nhìn thấy vấn đề này nằm ở 1 góc độ dễ hiểu, trực quan, bóc tách được các yếu tố khác nhau trong việc trì hoãn của 1 người.

Đó là gì? Cũng xem seri bài viết của Tim và nghiệm ra cho mình những điều hữu ích để không còn trì hoãn nữa.

Update: Oops, sau khi đăng bài này xong, mình gạo 1 vòng Google thì phát hiện đã có bài dịch cách đây 2 năm tại trang Tamlyhoctoipham.com (chắc chắn là mình không copy và dùng lại từ bên đấy rồi). Giờ lại rất phân vân không biết có nên tự dịch tiếp phần 2, 3 (bên ấy không có phần 3) hay không.


Sự trì hoãn (pro-cras-ti-na-tion |prəˌkrastəˈnāSHən, prō-|)
danh từ
là hành động của việc trì hoãn hoặc chần chừ làm điều gì đó: tip cho bạn là Hãy tránh trì hoãn.

Ai mà nghĩ tới chuyện sau cả thập kỉ gặp rắc rối với Sự trì hoãn, thì tự điển lại nắm giữ giải pháp chứ.

Tránh trì hoãn. Quá hay mà còn đơn giản.

Chúng ta ở đây, cho rằng người béo phì nên tránh ăn quá nhiều, người vô cảm nên tránh vô cảm, và thêm mấy người nữa lại bảo cá voi nên tránh rời khỏi đại dương.

Không, “tránh trì hoãn” chỉ là lời khuyên tốt cho Người trì hoãn “dỏm” – những người này sẽ kiểu như “Tôi lúc nào cũng lên Facebook vài lần mỗi ngày khi đang làm việc – Tôi là người trì hoãn đúng nghĩa luôn!“.

Những người này lại đi nói với Người trì hoãn đúng nghĩa những thứ đại loại như “Đừng trì hoãn nữa, rồi mày sẽ ổn thôi.

Cái thứ mà cả từ điển lẫn Người trì hoãn “dỏm” đều không thể hiểu là với Người trì hoãn đúng nghĩa, thì trì hoãn không phải là 1 tùy chọn – nó là thứ mà họ không biết phải làm sao để không như vậy nữa.

Ở đại học, sự tự do cá nhân bị kiểm soát đột ngột là thảm họa đối với tôi – Tôi không làm gì cả, không bao giờ, với bất kỳ lý do nào. Ngoại lệ duy nhất là tôi phải “làm giấy làm tờ” từ lần này tới lần khác.

Tôi sẽ làm những thứ đó đêm hôm trước, cho tới khi tôi nhận ra mình có thể làm xuyên màn đêm, và tôi đã làm như vậy cho tới khi tôi lại nhận ra mình có thể thực sự bắt tay vào sáng sớm ngay cái hôm hết hạn nộp bài.

Hành vi này đạt tới mức biếm họa khi tôi không thể viết 90 trang luận văn trong khi chỉ còn 72 tiếng nữa là hết hạn, một trải nghiệm đã kết thúc với tôi trong văn phòng bác sĩ, hiểu được 1 điều rằng thiếu đường huyết là lý do tay tôi hay tê và co lại. (Mặc dù luận văn vẫn xong như nó không tốt lắm).

Bài viết này dài hơn đáng ra nó phải thế, bởi vì tôi dành hàng giờ liền để làm những thứ như xem bức tranh đang nằm trên bàn làm việc từ một bài viết trước đó, mở nó ra, nhìn nó một lúc lâu, nghĩ về việc hắn đánh bại tôi dễ dàng làm sao, rồi tự hỏi liệu hắn có thể “tẩn” luôn 1 con cọp không, rồi tự hỏi con nào sẽ thắng nếu sư tử đánh nhau với cọp, rồi tra Google vụ này, đọc về nó 1 tí (hóa ra là con cọp thắng). Tôi thực sự có vấn đề.

Để hiểu tại sao Người trì hoãn lại trì hoãn nhiều vậy, hãy hiểu bộ não của người KHÔNG trì hoãn:

Não của người không trì hoãn
Não của Người không trì hoãn:
“Tôi làm những thứ có lý. Tôi nghĩ dài hạn. Tôi không còn là con nít.”

Quá bình thường, đúng không? Rồi, giờ nhìn não của Người trì hoãn nha:

Não của Người trì hoãn
Não của Người trì hoãn:
“Tôi có cùng mục đích như gã bên trên. Chúng tôi là 1.”

Thấy khác gì không?

Có vẻ như Rational Decision-Maker (Người quyết định lý trí) trong não Người trì hoãn đang tồn tại thêm 1 thứ – Instant Gratification Monkey (Con khỉ thỏa mãn thoáng qua).

Mọi chuyện sẽ ổn, thậm chí dễ thương, nếu Người quyết định lý trí biết cách giáo dục con khỉ. Nhưng xui là, chuyện đào tạo con khỉ không phải việc của anh ta và anh ta hoàn toàn vô dụng vì con khỉ làm anh ta không thể hoàn thành công việc của mình.

Con khỉ thỏa mãn thoáng qua 1
“Giờ là thời điểm hoàn hảo để hoàn thành mọi việc”
“Éo!”
Con khỉ thỏa mãn thoáng qua 2
“Xem Youtube video về sinh vật biển sâu đi, rồi xem thêm video Richard Feyman nói về Thuyết Dây, xong rồi xem tiếp video phỏng vấn mẹ của Justin Bieber”
Con khỉ thỏa mãn thoáng qua 3
“Xong rồi chúng ta mới tổ chức lại To-do-list, check giá trên Amazon, chia album trên iPhoto thành nhiều phần nhỏ”
Con khỉ thỏa mãn thoáng qua 4
“À mà, 2 giờ rồi, chúng ta có cuộc hẹn lúc 4h30, chắc giờ cũng khá trễ để làm việc rồi”

Thực tế là, Con khỉ là sinh vật cuối cùng chịu trách nhiệm cho các quyết định – nó chỉ nghĩ về hiện tại, lờ luôn những bài học trong quá khứ và chả quan tâm mấy tới tương lai, và nó chỉ quan tâm tới việc làm sao cho mọi chuyện dễ dàng và hài lòng với khoảnh khắc hiện tại.

Nó không hiểu chút nào về Người quyết định lý trí hơn là anh ta hiểu chính mình – tại sao tụi mình lại tiếp tục chạy bộ, nó nghĩ, trong khi có thể dừng lại, chả tốt hơn sao. Tại sao phải tập tành với thứ này khi nó chẳng vui? Tại sao lại dùng máy tính để làm việc, khi có thể chơi net ngay trên đó? Nó nghĩ là con người thật điên mà.

Trong thế giới Con khỉ, nó hiểu mọi thứ – nếu bạn ăn nghĩa là bạn đói, ngủ tức là mệt, và không làm mấy chuyện khó khăn làm chi, bạn là một chú khỉ tương đối thành công.

Vấn đề với Người trì hoãn là anh ta sống trong thế giới loài người, điều đó làm cho con khỉ không phải là hoa tiêu đáng trông cậy. Trong khi đó, Người quyết định lý trí được huấn luyện để ra các quyết định lý trí, chứ không giải quyết sự cạnh tranh về quyền kiểm soát, lại chả biết làm sao để chống chọi hiệu quả – anh ta chỉ thấy tệ và ngày càng tệ về bản thân, càng thất bại, anh ta càng đầy đau khổ càng tự trách bản thân.

Quả là 1 mớ lộn xộn. Với sự tham gia của Con khỉ, Người trì hoãn thấy mình tốn cả lố thời gian ở nơi được gọi là Dark Playground (Sân chơi tăm tối)

Sân chơi tăm tối là nơi mà mọi Người trì hoãn đều biết rất rõ. Là nơi mà những hoạt động vui vẻ diễn ra khi mà đáng lý nó không nên diễn ra. Sự vui vẻ ở Sân chơi tăm tối không hề vui, bởi vì nó không phải là điều được săn đón, không khí ở đó lắp đầy bởi sự xấu hổ, giận dữ, tự ghét bỏ, sợ sệt. Đôi lúc Người quyết định lý trí đặt chân xuống và từ chối việc để bạn tốn thời gian làm những thứ nhàn nhã, và khi con khỉ không cho bạn làm việc, bạn thấy mình kẹt ở trong cái mớ toàn những kẻ thất bại.

Sân chơi tăm tối
Sân chơi tăm tối

Người quyết định lý trì tội nghiệp lại rầu rĩ, cố hiểu vì sao mình lại đưa con người mà mình phò trợ đi đến bước đường này.

Sân chơi tăm tối
Chơi chơi chơi chơiiiiiiiiiiiii

Với tình cảnh này, làm sao người trì hoãn làm được gì ra hồn chứ?

Nhưng hóa ra, có một thứ mà con khỉ rất sợ:

Quái vật hoang mang
Quái vật hoang mang

Panic Monster (Quái vật hoang mang) luôn ngủ ở đó, nhưng đột nhiên tỉnh giấc khi deadline tới quá gần hoặc khi có tai họa nghề nghiệp, hay những hệ quả đáng sợ nào đó.

Quái vật hoang mang
Quái vật hoang mang
Quái vật hoang mang

Con khỉ, bình thường đâu có run rẩy, nay lại sợ chết khiếp trước Quái vật hoang mang. Còn cách nào để giải thích một người mà 2 tuần không viết nổi đoạn giới thiệu trong luận văn lại đột nhiên thức cả đêm, chiến đấu mệt mỏi và viết được 8 trang? Còn lý do nào giải thích được 1 gã lười ngoại hạng lại bắt đầu tập luyện nghiêm túc vì sợ thiếu hấp dẫn chứ. Chính là Quái vật hoang mang.

Và đó là những người trì hoãn may mắn – có những người không phản ứng gì với Quái vật hoang mang luôn, và nhiều lúc, họ trốn đằng sau cái cây với Con khỉ, rơi vào trạng thái tự hủy diệt.

Dĩ nhiên, không cách chi để sống. Thậm chí với người trì hoãn làm cố gắng hoàn thành mọi việc và là 1 thành viên có tính cạnh tranh trong xã hội, thì vẫn phải thay đổi thứ gì đó.

Lý do chính là:

  1. Nó không hề thoải mái. Quá nhiều thời gian của Người trì hoãn bị chôn trong Sân chơi tăm tối, thời gian mà được dành mà nên dành ra sau khi mọi việc đã xong xuôi theo đúng dự tính ban đầu. Và sự căng thẳng thì không làm ai vui cả.
  2. Người trì hoãn bán mình vào những thứ ngắn hạn. Anh ta làm dưới sức và không thể khai phóng hết tiềm năng, thứ luôn xâm chiếm anh ta mọi lúc và lấp đầy anh ta bằng hối hận và ghét bỏ bản thân.
  3. PHẢI-làm, chứ không phải MUỐN-làm. Cho dù Người trì hoãn thuộc loại nghề nghiệp mà lúc nào Quái vật hoang mang cũng hiện diên và anh ta có thể hoàn thành công việc, những thứ khác trong đời quan trọng với anh ta – như dáng phải chuẩn, biết nấu ăn, học chơi đàn, viết sách, đọc hay thậm chí sự nghiệp sang trang – chẳng đời nào xảy ra vì Quái vật hoang mang thường không tham gia vào những thứ này. Làm những việc như thế này sẽ giúp chúng ta trải nghiệm nhiều hơn, làm cuộc sống phong phú hơn, nhiều hạnh phúc hơn – và với hầu hết Người trì hoãn, họ bị bỏ lại phía sau.

Vậy làm sao một Người trì hoãn có thể cải thiện và trở nên hạnh phúc hơn? Đón xem bài dịch Phần 2 trên Coclac.net

Dịch từ Waitbutwhy.com